ВКЛ

Краўцэвіч, А. Гісторыя Вялікага Княства Літоўскага. Ад пачатку гаспадарства да каралеўства Літвы і Русі (1248–1341 гг.)

Краўцэвіч А. Гісторыя Вялікага Княства Літоўскага. Ад пачатку гаспадарства да каралеўства Літвы і РусіКніга: Краўцэвіч, А. Гісторыя Вялікага Княства Літоўскага. Ад пачатку гаспадарства да каралеўства Літвы і Русі (1248–1341 гг.) / А. Краўцэвіч. — Гародня-Уроцлаў : Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego we Wrocławiu, 2013. — 284 с. ; іл.

Характарыстыка: У чарговай кнізе Аляксандра Канстанцінавіча Краўцэвіча знайшлі адлюстраванне першыя этапы гісторыі Вялікага Княства Літоўскага. 1248–1341 гады — гэта перыяд стварэння дзяржавы, яе змагання за выжыванне, пачатку тэрытарыяльнага росту. Падзеі гісторыі ВКЛ прадстаўлены ў беларускім і еўрапейскім гістарычным кантэксце. Тэкст кнігі навуковы (але чытаецца лёгка), дапоўнены даведкавым апаратам.

Сімяон Полацкі (фільм; «Гісторыя пад знакам «Пагоні»)

фільм Гісторыя пад знакам Пагоні Сімяон ПолацкіФільм: Сімяон Полацкі

Від: Навукова-папулярны

Характарыстыка: Фільм з дакументальнага цыкла «Гісторыя пад знакам «Пагоні» («Белсат»). Старажытны Полацк даў нашай гісторыі не адно гучнае імя. Асобае месца займае «муж дабраверны, царкве і дзяржаве патрэбны, вучонасці вялікай, гэткай жа, як і дабрадзейнасці ягоныя» — Сімяон Полацкі. Яго лёс склаўся супярэчліва і дагэтуль выклікае шмат спрэчак. Філосаф С.А. Падокшын адзначыў, што Сімяон Полацкі паклаў пачатак згубнаму для нацыі працэсу культурнай эміграцыі беларусаў. Атрыманая ў Рэчы Паспалітай адукацыя еўрапейскага ўзроўню зрабіла яго ці не самым адукаваным чалавекам у Расіі XVII ст., што ў сукупнасці з прыроднымі якасцямі забяспечыла кар’еру. Карыстаючыся тымі магчымасцямі, якія давала высокае становішча пры двары, Сімяон здолеў аказаць вялікі ўплыў на рускую культуру. Дастаткова сказаць, што заснаваная ім друкарня павялічыла колькасць расійскіх тыпаграфій… у два разы. Для параўнання, у Рэчы Паспалітай друкарскія варштаты працавалі ў 134 гарадах і мястэчках.

Краўцэвіч, А. Тэўтонскі ордэн: Ад Ерусаліма да Грунвальда

Краўцэвіч А. Тэўтонскі ордэнКніга: Краўцэвіч, А. Тэўтонскі ордэн: Ад Ерусаліма да Грунвальда / А. Краўцэвіч. — Мінск: Навука і тэхніка, 1993. — 44 с. ; ил.

Анатацыя: Тэўтонскі ордэн моцна паўплываў на гістарычны лёс Беларусі. Самыя цесныя адносіны з ім у Вялікага Княства Літоўскага пачаліся з 80-х гадоў XIV ст. і працягваліся больш за стагоддзе, да пачатку XV ст. Гэтыя адносіны былі не добрасуседскія. Мела месца зацятая барацьба, у якой абодва бакі адстойвалі свае жыццёвыя інтарэсы. Справядлівасць у гэтай амаль безупыннай вайне была на баку нашых продкаў. Прышэльцамі і захопнікамі з’яўляліся рыцары ордэна — амаль выключна ўсе немцы, адкуль і назва ордэна — Тэўтонскі. Цяжка нават уявіць сабе, колькі жыццяў, намаганняў, матэрыяльных высілкаў каштавала гэтая жорсткая барацьба. У ёй гартавалася беларуская дзяржаўнасць. Пад пагрозай знешняй небяспекі вакол беларускага ядра ўсё цясней гуртаваліся землі былой Кіеўскай Русі ды Жамойці.

Мацей Стрыйкоўскі — першы гістарыёграф ВКЛ (фільм, «Гісторыя пад знакам «Пагоні»)

фільм Гісторыя пад знакам Пагоні Мацей СтрыйкоўскіФільм: Мацей Стрыйкоўскі — першы гістарыёграф ВКЛ

Від: Дакументальны, адукацыйны, навукова-папулярны

Характарыстыка: Фільм з дакументальнага цыкла «Гісторыя пад знакам «Пагоні» («Белсат»). Гісторык, паэт і пісьменнік Мацей Стрыйкоўскі нарадзіўся ў 1547 г. у Мазовіі. Ён паходзіў з сям’і збяднелага шляхціча, таму навуку спасцігаў не ў лепшых універсітэтах Еўропы, а ў мясцовай парафіяльнай школе. Але прыклад Мацея Стрыйкоўскага сведчыць, што пры празе да ведаў самаадукацыя можа даць не меней за падуанскі дыплом. У Вялікае Княства Літоўскае юнак упершыню трапіў у шаснаццацігадовым узросце. Ён уладкаваўся на вайсковую службу, якой аддаў 10 гадоў жыцця. Асноўным заняткам Мацея Стрыйкоўскага стала выведка на карысць ВКЛ. Гэта дазволіла яму наведаць Інфлянты, Маскоўскую дзяржаву, Асманскую імперыю.

Акіньчыц, С. Залаты век Беларусі

Акіньчыц С. Залаты век БеларусіКніга: Акіньчыц, С. Залаты век Беларусі

Характарыстыка: Прапануемая праца з’яўляецца адной з лепшых навукова-папулярных кніжак па гісторыі Беларусі. «Залатым векам» названа XVI ст. — перыяд найвышэйшага росквіту старабеларускай літаратуры, прававой думкі, грамадскай свядомасці. На думку Станіслава Акіньчыца, усё гэта стала вынікам распаўсюджвання ў Вялікім княстве Літоўскім Рэфармацыі. Рэфармацыя мела на мэце вяртанне да ранняга хрысціянства, простага і шчырага, не абцяжаранага грувасткай касцёльнай арганізацыяй, хлуслівым духавенствам, бясконцымі паборамі на карысць хцівых іерархаў. Адыход ад Рэфармацыі і пачатак контррэфармацыі стаў, на думку аўтара, прычынай заняпаду агульнай культуры, падзення нораваў, росквіту варажнечы і ўрэшце рэшт адным з фактараў заняпаду Рэчы Паспалітай. Погляд аўтара далёка не бясспрэчны, аднак аргументаваны. Кніга спалучае дакладнасць навукова-папулярнай літаратуры з вобразнасцю мастацкага слова і чытаецца на адным дыханні.

Контррэфармацыя ў ВКЛ (фільм, «Гісторыя пад знакам «Пагоні»)

фільм Гісторыя пад знакам Пагоні Контррэфармацыя ў ВКЛФільм: Контррэфармацыя ў ВКЛ

Від: Дакументальны

Характарыстыка: Фільм з дакументальнага цыкла «Гісторыя пад знакам «Пагоні» («Белсат»). Рэфармацыйная плынь, якая здавалася непахіснай пры жыцці Мікалая Радзівіла Чорнага, неўзабаве сутыкнулася з агрэсіўнай палітыкай каталіцкай царквы. Контррэфармацыя паказала, што касцёл здольны да мабілізацыі. У Рэчы Паспалітай яна дасягнула вялізарных поспехаў, прычым у асноўным мірным шляхам. Поспехі контррэфармацыі ў ВКЛ тлумачыліся слабой сацыяльнай базай Рэфармацыі.

Варшаўская канфедэрацыя (фільм, «Гісторыя пад знакам «Пагоні»)

фільм Гісторыя пад знакам Пагоні Варшаўская канфедэрацыяФільм: Варшаўская канфедэрацыя

Від: Дакументальны

Характарыстыка: Фільм з дакументальнага цыкла «Гісторыя пад знакам «Пагоні» («Белсат»). Рэлігійная талерантнасць была немагчымай у тагачаснай Заходняй Еўропе, дзе думкі аб свабодзе веравызнання лічыліся ерэтычнымі і маглі каштаваць жыцця. Але гэтая ўнікальная для часоў сярэднявечча з’ява існавала ў Вялікім княстве Літоўскім. XVI ст. стала для Заходняй Еўропы часам крывавых рэлігійных войнаў. Каталіцкі касцёл, не выбіраючы сродкаў, змагаўся з Рэфармацыяй. Рэлігійныя дыспуты вяліся з дапамогай зброі, а забойства апанента ўжо нікога не здзіўляла. Але адна падзея ўсё ж ускалыхнула Еўропу. У ноч на 24 жніўня 1572 г. напярэдадні дня св. Варфаламея ў Парыжы адбылося масавае забойства кальвіністаў. Загінула каля 10 тысяч чалавек. У наступныя некалькі месяцаў напады на іх адбываліся па ўсёй Францыі.

Старонкі