Статьи

Заяц, Ю.А. Распаўсюджванне хрысціянства на беларускіх землях

Заяц Ю.А. Распаўсюджванне хрысціянства на беларускіх земляхАртыкул: Заяц, Ю.А. Распаўсюджванне хрысціянства на беларускіх землях / Ю.А. Заяц // Матэрыялы па гісторыі Беларусі : [Зборнік] / [Рэдкал.: М.П. Касцюк (адк. рэд.) [і інш.]]. — Мінск : Нацыянальны інстытут адукацыі, 1998. — С 16–21.

Анатацыя: Прапануемая публікацыя узяты са зборніка «Матэрыялы па гісторыі Беларусі», што ў 1998 г. падрыхтавалі прафесійныя гісторыкі для дапамогі настаўнікам гісторыі. Гэта вызначае фармат артыкула як публіцыстычны і навукова-папулярны, дзе адсутнічае спіс літаратуры, а некаторыя сцвярджэнні толькі пазначаюцца. Тым не менш, публікацыя адрозніваецца навуковай падачай матэрыяла, грунтоўнасцю і доказнасцю. Пасля таго, як Беларусь набыла дзяржаўны суверэнітэт, гісторыкі атрымалі магчымасць даследаваць раней забароненыя тэмы. Неабходнасць вывучыць «белыя плямы» мінулага зрабіла асабліва актуальнай гісторыю рэлігіі і царквы на беларускіх землях.

Хозераў, І.М. Да пытаньня аб Спасаўскай царкве ў Полацку

Хозераў І.М. Да пытаньня аб Спасаўскай царкве ў ПолацкуКніга: Хозераў, І. М. Да пытаньня аб Спасаўскай царкве ў Полацку / І. М. Хозераў // Гістарычна-археалагічны зборнік — Менск, 1927. — Вып. 1. — С. 270–292.

Анатацыя: Артыкул гісторыка архітэктуры Івана Макаравіча Хозерава прысвечаны Спаса-Праабражэнскай царкве ў Полацку — самай старажытнай мураванай пабудове, што захавалася практычна ў нязменным выглядзе з ХІІ ст. Разглядаюцца пытанні рэканструкцыі першапачатковага выгляду будынка і тыпалагічныя сувязі з іншымі культавымі будынкамі тагачаснай ўсходнеславянскай архітэктуры.

Фармат: Djvu.

Памер: 3,5 MB.

Выступленне М.Ф. Спірыдонава [на абароне доктарскай дысертацыі А.К. Краўцэвіча]

Выступленне М.Ф. Спірыдонава на абароне доктарскай дысертацыі А.К. КраўцэвічаАртыкул: Выступленне М.Ф. Спірыдонава [на абароне доктарскай дысертацыі А.К. Краўцэвіча] // Гістарычны альманах. — 1999. — Т. 2. — С. 98–102.

Анатацыя: У 1990–х гадах у айчыннай гістарыяграфіі актыўна абмяркоўвалася праблема ўзнінкнення Вялікага княства Літоўскага. Важнай падзеяй з'явілася абарона А.К. Краўцэвічам доктарскай дысертацыі на тэму ўзнікнення ВКЛ. Улічваючы дужа сціплае кола крыніц па ранняй гісторыі ВКЛ і шэраг невысветленых пытанняў, не ўсе навукоўцы пагадзіліся з тэзісамі А.К. Краўцэвіча. У прыватнасці, некаторыя з іх аспрэчыў М.Ф. Спірыдонаў. Выступ М.Ф. Спірыдонава, апублікаваны разам з адказам А.К. Краўцэвіча, стаў часткай палемікі па дадзенаму пытанню.

Сагановіч, Г. У пошуках Сярэднявечча

Сагановіч Г. У пошуках СярэднявеччаАртыкул: Сагановіч, Г. У пошуках Сярэднявечча / Г. Сагановіч // Беларускі гістарычны агляд. — 1997. — Т. 4, сш. 1–2. — С. 3–18.

Анатацыя: Артыкул медыевіста Генадзя Сагановіча прысвечаны пытанням перыядызацыі гісторыі Беларусі. Аўтар разглядае вытокі заходнееўрапейскай трыяды «Старажытнасць — Сярэднявечча — Новы час» і магчымасць выкарыстання гэтай схемы ў дачыненні да айчыннай гісторыі. У савецкі час, калі ў гістарычнай навуцы панаваў фармацыйны падыход, эпоха Сярэднявечча атаясамлівалася з феадальнай фармацыяй. Пасля распаду Савецкага Саюза на ўзбраенне была ўзята заходнееўрапейская мадэль, пад якую штучна «падцягнулі» гісторыю Беларусі (і іншых усходнеславянскіх народаў). У выніку адна перыядызацыя была зменена другой, аднак прынятая зараз перыядызацыя таксама не з’яўляецца ідэальнай. Напрыклад, пачатак Сярэднявечча ў Заходняй Еўропе звязваецца з распадам Рымскай імперыі і ўтварэннем раннефеадальных дзяржаў. У гэты ж час на тэрыторыі Беларусі панаваў родаплеменны лад, таму пра нейкае Сярэднявечча казаць не выпадае. Пачатак Новага часу для Беларусі з XVI ст. таксама нічым не абгрунтавана, не быў адзначаны якімі-небудзь маштабнымі і прынцыповымі зменамі. Акрамя таго, трэба ўлічваць, што ў Заходняй Еўропе не маецца адзінага погляда на храналагічныя межы Сярэднявечча.

Дубоніс, А. Шварн Данілавіч і папяровыя ілюзіі праваслаўнай Літвы

Дубоніс А. Шварн Данілавіч і папяровыя ілюзіі праваслаўнай Літвы // Silva rerum novaАртыкул: Дубоніс, А. Шварн Данілавіч і папяровыя ілюзіі праваслаўнай Літвы / А. Дубоніс // Silva rerum nova: Штудыі ў гонар 70-годдзя Георгія Якаўлевіча Галенчанкі / Уклад.: А. Дзярновіч, А. Семянчук; Рэдкалегія: А. Дзярновіч (адказны сакратар). — Вільня — Мінск: AIDAI — ATHENAEUM, 2009. — С. 96–104.

Анатацыя: Артыкул літоўскага даследчыка Артураса Дубоніса (у перакладзе Уладзіміра Свяжынскага) прысвечаны Шварну Данілавічу — аднаму з галіцка-валынскіх князёў, які пэўны час правіў у ВКЛ. Асоба Шварна Данілавіча непарыўна звязана з сынам Міндоўга Войшалкам. А. Дубоніс акцэнтуе ўвагу на тым, што ва ўкраінскай, расійскай, літоўскай гістарыяграфіях асоба Шварна выглядае па-рознаму. Ва украінскай і, часткова, расійскай гістарыяграфіі Шварн часам успрымаецца як ледзь не стваральнік ВКЛ, які раней за Альгерда ператварыў дзяржаву ў «літоўска-рускую», балта-славянскую. Пры гэтым ён нібыта ўвасабляў альтэрнатыўны праект аб'яднання — на чале з праваслаўным «рускім» князем. Аналіз Галіцка-валынскага летапісу дазволіў А. Дубонісу сцвярджаць, што ён быў істотна перапрацаваны ў пазнейшы час. У выніку Войшалк паказаны ледзь не праваслаўным фанатыкам, а Шварну прыпісана роля больш значная, чым тая, якую ён адыгрываў у сапраўднасці. Так на старонках летапіса ўзнікла «папяровая ілюзія» праваслаўнай Літвы.

Абмеркаванне асноўных пытанняў гісторыі Беларусі (1953)

Абмеркаванне асноўных пытанняў гісторыі Беларусі. Весці АН БССР. - 1953 № 1Артыкул: Абмеркаванне асноўных пытанняў гісторыі Беларусі // Весці Акадэміі навук БССР. — 1953. — № 1. — С. 176-181.

Анатацыя: У № 1 «Вясцей АН БССР» за 1953 г. былі апублікаваны матэрыялы абмеркавання макета кнігі «Гісторыя БССР» у 2 т. Абмеркаванне прайшло ў Мінску 26–27 снежня 1952 г. У дыскусіі прынялі ўдзел вядучыя гісторыкі Савецкага Саюза, Беларускай, Літоўскай і Украінскай ССР. Мэтай абмеркавання было прывядзенне прапануемай у кнізе канцэпцыі гісторыі Беларусі ў адпаведнасць як з дасягненнямі гістарычнай навукі, так і з пануючай ідэалогіяй (або, як аб гэтым казалася ў матэрылах «Абмеркавання», «разгляд важнейшых вузлавых пытанняў гісторыі Беларусі ў святле геніяльных тэарэтычных прац таварыша І.В. Сталіна»). Разглядаўся ўжо трэці варыянт кнігі, над якой супрацоўнікі Інстытута гісторыі АН БССР працавалі з 1945 г.

Чараўко В.У. Археалагічныя даследаванні на курганна-жальнічным могільніку каля в. Бірулі Докшыцкага раёна ў 2011 г.

Чараўко В.У. Археалагічныя даследаванні на курганна-жальнічным могільніку каля в. Бірулі Докшыцкага раёна ў 2011 г.Артыкул: Чараўко, В.У. Археалагічныя даследаванні на курганна-жальнічным могільніку каля в. Бірулі Докшыцкага раёна ў 2011 г. / В.У. Чараўко // Віцебскія старажытнасці: матэрыялы навуковых канферэнцый / Рэдкал.: Г.У. Савіцкі [і інш.]. — Мінск: Нацыянальная бібліятэка, 2013. — С. 24-25.

Анатацыя: У 2011 г. археалагічны атрад Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта праводзіў даследаванні на тэрыторыі курганна-жальнічнага могільніка каля в. Бірулі Докшыцкага раёна. Першым, верагодна, было зроблена пахаванне 5, якое датуецца на падставе знаходкі завушніц XIV — пачаткам XVI ст. Пахаванні 1–4 маглі быць зроблены пасля пэўнага прамежка часу, улічваючы арыентыроўку касцякоў, адрозную ад арыентыроўкі шкілета пахавання 5. У далейшым былі зроблены пахаванні, упушчаныя ў насып кургана, прымыкаючага да шурфа з паўночнага ўсходу.

Старонкі