Статьи

Сагановіч, Г. У пошуках Сярэднявечча

Сагановіч Г. У пошуках СярэднявеччаАртыкул: Сагановіч, Г. У пошуках Сярэднявечча / Г. Сагановіч // Беларускі гістарычны агляд. — 1997. — Т. 4, сш. 1–2. — С. 3–18.

Анатацыя: Артыкул медыевіста Генадзя Сагановіча прысвечаны пытанням перыядызацыі гісторыі Беларусі. Аўтар разглядае вытокі заходнееўрапейскай трыяды «Старажытнасць — Сярэднявечча — Новы час» і магчымасць выкарыстання гэтай схемы ў дачыненні да айчыннай гісторыі. У савецкі час, калі ў гістарычнай навуцы панаваў фармацыйны падыход, эпоха Сярэднявечча атаясамлівалася з феадальнай фармацыяй. Пасля распаду Савецкага Саюза на ўзбраенне была ўзята заходнееўрапейская мадэль, пад якую штучна «падцягнулі» гісторыю Беларусі (і іншых усходнеславянскіх народаў). У выніку адна перыядызацыя была зменена другой, аднак прынятая зараз перыядызацыя таксама не з’яўляецца ідэальнай. Напрыклад, пачатак Сярэднявечча ў Заходняй Еўропе звязваецца з распадам Рымскай імперыі і ўтварэннем раннефеадальных дзяржаў. У гэты ж час на тэрыторыі Беларусі панаваў родаплеменны лад, таму пра нейкае Сярэднявечча казаць не выпадае. Пачатак Новага часу для Беларусі з XVI ст. таксама нічым не абгрунтавана, не быў адзначаны якімі-небудзь маштабнымі і прынцыповымі зменамі. Акрамя таго, трэба ўлічваць, што ў Заходняй Еўропе не маецца адзінага погляда на храналагічныя межы Сярэднявечча.

Дубоніс, А. Шварн Данілавіч і папяровыя ілюзіі праваслаўнай Літвы

Дубоніс А. Шварн Данілавіч і папяровыя ілюзіі праваслаўнай Літвы // Silva rerum novaАртыкул: Дубоніс, А. Шварн Данілавіч і папяровыя ілюзіі праваслаўнай Літвы / А. Дубоніс // Silva rerum nova: Штудыі ў гонар 70-годдзя Георгія Якаўлевіча Галенчанкі / Уклад.: А. Дзярновіч, А. Семянчук; Рэдкалегія: А. Дзярновіч (адказны сакратар). — Вільня — Мінск: AIDAI — ATHENAEUM, 2009. — С. 96–104.

Анатацыя: Артыкул літоўскага даследчыка Артураса Дубоніса (у перакладзе Уладзіміра Свяжынскага) прысвечаны Шварну Данілавічу — аднаму з галіцка-валынскіх князёў, які пэўны час правіў у ВКЛ. Асоба Шварна Данілавіча непарыўна звязана з сынам Міндоўга Войшалкам. А. Дубоніс акцэнтуе ўвагу на тым, што ва ўкраінскай, расійскай, літоўскай гістарыяграфіях асоба Шварна выглядае па-рознаму. Ва украінскай і, часткова, расійскай гістарыяграфіі Шварн часам успрымаецца як ледзь не стваральнік ВКЛ, які раней за Альгерда ператварыў дзяржаву ў «літоўска-рускую», балта-славянскую. Пры гэтым ён нібыта ўвасабляў альтэрнатыўны праект аб'яднання — на чале з праваслаўным «рускім» князем. Аналіз Галіцка-валынскага летапісу дазволіў А. Дубонісу сцвярджаць, што ён быў істотна перапрацаваны ў пазнейшы час. У выніку Войшалк паказаны ледзь не праваслаўным фанатыкам, а Шварну прыпісана роля больш значная, чым тая, якую ён адыгрываў у сапраўднасці. Так на старонках летапіса ўзнікла «папяровая ілюзія» праваслаўнай Літвы.

Абмеркаванне асноўных пытанняў гісторыі Беларусі (1953)

Абмеркаванне асноўных пытанняў гісторыі Беларусі. Весці АН БССР. - 1953 № 1Артыкул: Абмеркаванне асноўных пытанняў гісторыі Беларусі // Весці Акадэміі навук БССР. — 1953. — № 1. — С. 176-181.

Анатацыя: У № 1 «Вясцей АН БССР» за 1953 г. былі апублікаваны матэрыялы абмеркавання макета кнігі «Гісторыя БССР» у 2 т. Абмеркаванне прайшло ў Мінску 26–27 снежня 1952 г. У дыскусіі прынялі ўдзел вядучыя гісторыкі Савецкага Саюза, Беларускай, Літоўскай і Украінскай ССР. Мэтай абмеркавання было прывядзенне прапануемай у кнізе канцэпцыі гісторыі Беларусі ў адпаведнасць як з дасягненнямі гістарычнай навукі, так і з пануючай ідэалогіяй (або, як аб гэтым казалася ў матэрылах «Абмеркавання», «разгляд важнейшых вузлавых пытанняў гісторыі Беларусі ў святле геніяльных тэарэтычных прац таварыша І.В. Сталіна»). Разглядаўся ўжо трэці варыянт кнігі, над якой супрацоўнікі Інстытута гісторыі АН БССР працавалі з 1945 г.

Чараўко В.У. Археалагічныя даследаванні на курганна-жальнічным могільніку каля в. Бірулі Докшыцкага раёна ў 2011 г.

Чараўко В.У. Археалагічныя даследаванні на курганна-жальнічным могільніку каля в. Бірулі Докшыцкага раёна ў 2011 г.Артыкул: Чараўко, В.У. Археалагічныя даследаванні на курганна-жальнічным могільніку каля в. Бірулі Докшыцкага раёна ў 2011 г. / В.У. Чараўко // Віцебскія старажытнасці: матэрыялы навуковых канферэнцый / Рэдкал.: Г.У. Савіцкі [і інш.]. — Мінск: Нацыянальная бібліятэка, 2013. — С. 24-25.

Анатацыя: У 2011 г. археалагічны атрад Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта праводзіў даследаванні на тэрыторыі курганна-жальнічнага могільніка каля в. Бірулі Докшыцкага раёна. Першым, верагодна, было зроблена пахаванне 5, якое датуецца на падставе знаходкі завушніц XIV — пачаткам XVI ст. Пахаванні 1–4 маглі быць зроблены пасля пэўнага прамежка часу, улічваючы арыентыроўку касцякоў, адрозную ад арыентыроўкі шкілета пахавання 5. У далейшым былі зроблены пахаванні, упушчаныя ў насып кургана, прымыкаючага да шурфа з паўночнага ўсходу.

Чараўко В.У. Праблема датавання познесярэднявечных грунтовых пахаванняў на курганна-жальнічным могільніку каля в. Бірулі Докшыцкага раёна (па матэрыялах даследаванняў 2011 г.)

Чараўко В.У. Праблема датавання пахаванняў на могільніку БіруліАртыкул: Чараўко, В.У. Праблема датавання познесярэднявечных грунтовых пахаванняў на курганна-жальнічным могільніку каля в. Бірулі Докшыцкага раёна (па матэрыялах даследаванняў 2011 г.) / В.У. Чараўко // Полацкі музейны штогоднік (зборнік навуковых артыкулаў за 2011 г.) / уклад. Т. А. Джумантаева, І. П. Воднева, С. В. Нікалаева. — Полацк: НПГКМЗ, 2012. — С. 356–362.

Анатацыя: У 2011 г. археалагічны атрад Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта праводзіў даследаванні на тэрыторыі курганна-жальнічнага могільніка каля в. Бірулі Докшыцкага раёна. Могільнік пачаў існаванне ў Х ст. і ўяўляе сабой комплекс розначасовых пахаванняў. Курганныя пахаванні могільніка на працягу шэрага гадоў вывучаюцца А.В. Вайцяховічам. Прадметам нашага даследавання сталі грунтовыя магілы, пазначаныя каменнымі канструкцыямі. Было даследавана пяць пахаванняў. Адно з іх утрымлівала інвентар — завушніцы ў выглядзе кола з трыма стрыжнямі. Завушніцы датуюцца XIV — пачаткам XVI ст.

Чараўко В.У. Пахавальныя помнікі Беларускага Падзвіння XIV — XVIII стагоддзяў: вызначэнне, структура і класіфікацыя

Чараўко В.У. Пахавальныя помнікі Беларускага Падзвіння XIV – XVIII стагоддзяў: вызначэнне, структура і класіфікацыяАртыкул: Чараўко, В.У. Пахавальныя помнікі Беларускага Падзвіння XIV — XVIII стагоддзяў: вызначэнне, структура і класіфікацыя / В.У. Чараўко // Вестник Полоцкого государственного университета. Серия А. Гуманитарные науки. — 2012. — № 1. — С. 24-27.

Анатацыя: У артыкуле разгледжаны тэарэтычныя падыходы да вызначэння паняцця пахавальнага помніка як катэгорыі археалагічнай навукі. Разгледжаны пытанні структуры пахавальнага помніка ў дачыненні да Беларускага Падзвіння XIV — XVIII стст. Пад пахавальнымі помнікамі XIV — XVIII стст. разумеюцца як асобныя пахаванні і пахавальныя комплексы, так і могілкі, што адносяцца да перыяду XIV — XVIII стст.

Чараўко В.У. Інвентар пахаванняў Беларускага Падзвіння XIV — XVIII стст. (да пытання аб безынвентарнасці пахаванняў)

Чараўко В.У. Інвентар пахаванняў Беларускага Падзвіння XIV — XVIII стст. (да пытання аб безынвентарнасці пахаванняў)Артыкул: Чараўко, В.У. Інвентар пахаванняў Беларускага Падзвіння XIV — XVIII стст. (да пытання аб безынвентарнасці пахаванняў) / В.У. Чараўко // Віцебскія старажытнасці: матэрыялы навуковай канферэнцыі, прысвечанай 90-годдзю з дня нараджэння Л.В. Аляксеева, Віцебск, 28 — 29 кастрычніка 2010 г. / [Рэдкал.: Г.У. Савіцкі, В.А. Шышанаў, Н.Ю. Шаркоўская]. — Мінск: Медисонт, 2012. — С. 275-280.

Анатацыя: Большасць пахаванняў XIV — XVIII стст. — безынвентарныя. Аднак у значнай ступені гэта тлумачыцца не фактычнай адсутнасцю інвентара ў пахаваннях, а яго незахаванасцю. Прыцягненне даных этнаграфіі і пісьмовых крыніц і выкарыстанне іх у комплексе з інфармацыяй, атрыманай у ходзе археалагічных раскопак, дазваляе зрабіць рэканструкцыю пахавальнага інвентара XIV — XVIII стст. больш поўнай.

Старонкі