Археалогія

Кнігі і артыкулы па археалогіі і археалогіі Беларусі

Раздзел утрымлівае кнігі і артыкулы па археалогіі, археалогіі Беларусі, а таксама гісторыі, тэорыі, метадалогіі і методыцы археалагічнай навукі. Глядзі таксама рубрыку «Краязнаўства Беларусі».

Кнігі па археалогіі


Ляўко, В.М. Знаходкі сведчаць

Ляўко В.М. Знаходкі сведчацьАртыкул: Ляўко, В. М. Знаходкі сведчаць / В. М. Ляўко // Помнікі гісторыі і культуры Беларусі. — 1980. — № 1. — С. 25–26.

Анатацыя: Узнікненню старажытнага Віцебска спрыялі гандлёва-транзітныя шляхі па Заходняй Дзвіне і зручнае размяшчэнне ўмацаванага пункта, што гарантавала бяспеку. Наяўнасць 2 узвышшаў — Замкавай тары і пагорка ў раёне цяперашняга моста цераз Заходнюю Дзвіну на вул. Замкавай — абумовіла развіццё 2 пачатковых паселішчаў дафеадальнага перыяду (VI–VIII стст.). З напольнага боку, як сведчаць археалагічныя даследаванні, яны былі абкружаны штучнымі рвамі. У IX–X стст. гэтыя участкі абжывалі крывіцкія плямёны. Пазней тут узніклі першыя паселішчы гарадскога тыпу — Верхні i Ніжні замкі (дзяцінец і пасад). Паступова тэрыторыя Ніжняга замка пашыралася на поўдзень. Старажытны роў ужо страціў сваё значэнне. На дне яго Г.В. Штыхавым выяўлены сляды гаспадарчай дзейнасці віцябчан у X ст.

Чараўко, В.У. Пачатак вывучэння познесярэдневяковых пахавальных помнікаў Падзвіння ў кантэксце агульнага развіцця археалагічных ведаў на Беларусі

Чараўко В.У. Пачатак вывучэння познесярэдневяковых пахавальных помнікаў ПадзвінняАртыкул: Чараўко, В. У. Пачатак вывучэння познесярэдневяковых пахавальных помнікаў Падзвіння ў кантэксце агульнага развіцця археалагічных ведаў на Беларусі / В. У. Чараўко // Віцебскі край: матэрыялы ІV Міжнароднай навукова-практычнай канферэнцыі, прысвечанай 80-годдзю ўтварэння Віцебскай вобласці, Віцебск, 22 лістапада 2018 г. / рэдкал. : Т. М. Адамян (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Нацыянальная бібліятэка Беларусі, 2019. — Т. 4. — С. 141–145.

Анатацыя: У канцы ХVIII — пачатку ХІХ ст. на Беларусі былі зроблены першыя крокі ў навуковым вывучэнні археалагічных помнікаў. Яны ўвасобіліся ў зборы інфармацыі аб некаторых помніках, іх апісанні, невялікіх раскопках, публікацыі матэрыялаў даследаванняў. Збор інфармацыі аб помніках не насіў сістэмнага і масавага характару і ажыццяўляўся сіламі даследчыкаў-аматараў. Камунікацыя паміж даследчыкамі адбывалася шляхам асабістага ліставання і не была абавязковай. Інфармацыя аб старажытнасцях рэдка і са спазненнем трапляла на старонкі перыядычных выданняў (падрыхтаваная З. Даленга-Хадакоўскім у 1822 г. справаздача была апублікавана ў 1846 г.).

Чараўко, В.У. Кераміка познесярэднявечнага могільніка Доўгае як сведчанне памінальнага абраду

Чараўко В.У. Кераміка познесярэднявечнага могільніка ДоўгаеАртыкул: Чараўко, В. У. Кераміка познесярэднявечнага могільніка Доўгае як сведчанне памінальнага абраду / В. У. Чараўко // Из истории науки Беларуси: к 25-летию исторического факультета БрГУ имени А. С. Пушкина : сб. материалов Международной научно-практической конференции, Брест, 25–26 ноября 2016 г. : в 2 ч. / редкол. : Е. А. Бурик [и др.]. — Брест : БрГУ, 2018. — Ч. 1. — С. 160–163.

Анатацыя: Пры археалагічных раскопках 2010 і 2015 гг. на могільніку каля в. Доўгае Глыбоцкага раёна было даследавана 31 пахаванне, пазначанае каменнымі надмагіллямі. Пахаванні былі безынвентарнымі. Сярод пазамагільнага інвентару пераважалі фрагменты керамікі (44 адзінкі). Наяўнасць керамікі ў верхнім пласце культурнага слою суадносіцца з этнаграфічна зафіксаванай практыкай памінання памерлага на могілках у ходзе «трацін», «прыкладзінаў», Радаўніцы, восеньскіх Дзядоў, калі на могілках пакідаліся рытуальныя стравы і посуд. Знойдзеная кераміка з’яўляецца памінальным інвентаром і археалагічна пацвярджае існаванне на Беларускім Падзвінні ў ХV–ХVI стст. памінальнага абраду, этнаграфічна апісанага ў ХІХ–ХХІ стст.

Чараўко, В.У. Праблема датавання познесярэднявечных грунтовых пахаванняў на могільніку Бірулі Докшыцкага раёна (тэзісы)

Чараўко В.У. Праблема датавання пахаванняў на могільніку БіруліАртыкул: Чараўко, В. У. Праблема датавання познесярэднявечных грунтовых пахаванняў на курганна-жальнічным могільніку каля в. Бірулі Докшыцкага раёна (па матэрыялах даследаванняў 2011 г.) / В. У. Чараўко // Матэрыялы навукова-краязнаўчай канферэнцыі да 85-годдзя Краязнаўчага музея ў г. Полацку 8–9 снежня 2011 г. — Полацк : НПГКМЗ, 2011. — С. 19–20.

Анатацыя: Могільнік Бірулі ўяўляе сабой комплекс розначасовых пахаванняў. У 2011 г. намі было ўскрыта пяць грунтовых пахаванняў, абазначаных каменнымі канструкцыямі, арыентаваных на захад з невялікімі адхіленнямі (чатыры пахаванні) і на паўночны захад (адно пахаванне). Чатыры магілы былі безынвентарнымі, што тыпова для позняга сярэднявечча і ранняга новага часу. У адным пахаванні меўся інвентар, прадстаўлены двумя завушніцамі ў форме кола з трыма прымацаванымі да яго стрыжнямі. Завушніцы маюць аналогіі ў прыбалтыйскіх матэрыялах і датуюцца XIV — пачаткам XVI ст.

Чараўко, В.У. Упрыгажэнні і дэталі касцюма познесярэдневяковага насельніцтва Беларускага Падзвіння (па матэрыялах археалагічнага вывучэння сельскіх пахавальных помнікаў)

Чараўко В.У. Упрыгажэнні і дэталі касцюма познесярэдневяковага насельніцтва Беларускага ПадзвінняАртыкул: Чараўко, В. У. Упрыгажэнні і дэталі касцюма познесярэдневяковага насельніцтва Беларускага Падзвіння (па матэрыялах археалагічнага вывучэння сельскіх пахавальных помнікаў) / В. У. Чараўко // Традиционный белорусский костюм в европейском культурном пространстве : материалы Междунар. науч. форума, Минск, 19–20 окт. 2017 г. / сост. П. А. Богдан, М. Н. Винникова, Ф. П. Лысенко. — Минск : Беларуская навука, 2017. — С. 227–231.

Анатацыя: Пахавальныя традыцыі познесярэдневяковага насельніцтва Беларускага Падзвіння вядомы нам горш у параўнанні з папярэдняй і наступнай эпохамі. Выправіць гэту сітуацыю можа комплекснае выкарыстанне даных пісьмовых крыніц, этнаграфічных і археалагічных даследаванняў. Археалагічныя раскопкі даюць унікальны фактычны матэрыял адносна такога напрамку вывучэння пахавальнай практыкі, як пахавальны касцюм. Пераважная большасць пахаванняў ХIV–XVIII стст. з’яўляецца безынвентарным, што сведчыць аб незахаванасці тканіны і дэталяў касцюма, зробленых з арганічных матэрыялаў, і ўказвае на мінімальнае выкарыстанне металічных элементаў. Наменклатура выяўленых прадметаў уключае жаночыя галаўныя ўборы, элементы паясоў, засцёжкі, ювелірныя ўпрыгожанні і нацельныя крыжыкі. Пераважная большасць знаходак зроблена ў жаночых пахаваннях і датуецца дастаткова шырока, што ўказвае на бо́льшую разнастайнасць жаночага касцюма і ўстойлівасць «моды».

Чараўко, В. Археалагічнае вывучэнне пахавальных помнікаў XIV–XVIII стст. каля вв. Івесь, Доўгае, Бірулі, Клешчыно, Жарнасекава, Дубраўка Віцебскай вобласці ў 2010–2014 гг.

Чараўко В.У. Археалагічнае вывучэнне пахавальных помнікаў XIV–XVIII стст.Артыкул: Чараўко, В. Археалагічнае вывучэнне пахавальных помнікаў XIV–XVIII стст. каля вв. Івесь, Доўгае, Бірулі, Клешчыно, Жарнасекава, Дубраўка Віцебскай вобласці ў 2010–2014 гг. / В. Чараўко // Пяты Міжнародны Кангрэс даследчыкаў Беларусі, [Коўна, Літва, 2–4 кастрычніка 2015 г.]. Працоўныя матэрыялы. Т. 5 (2016). — Kaunas : Vytautas Magnus university press, 2016. — С. 139–143.

Анатацыя: Разглядаюцца вынікі археалагічных даследаванняў пахавальных помнікаў Беларускага Падзвіння XIV–XVIII стст. Артыкул утрымлівае апісанне і аналіз вынікаў археалагічных раскопак грунтовых пахаванняў каля вёсак Доўгае, Івесь, Бірулі, Клешчыно, Жарнасекава, Дубраўка Віцебскай вобласці ў 2010–2014 гг.

Старонкі